Netherlands

Loading

Verbod winstuitkering zorgverzekeraars doet meer kwaad dan goed

Blog

De Tweede Kamer stemde vandaag in met een wet die zorgverzekeraars verbiedt om winst uit te keren aan aandeelhouders. Hoewel het idee erachter sympathiek klinkt (winst mag alleen ten goede komen aan betere zorg of lagere premies), is de noodzaak onduidelijk: geen enkele verzekeraar heeft tot op heden daadwerkelijk winst uitgekeerd en zij die dat zouden doen, prijzen zichzelf uit de markt. Wat rest zijn de schadelijke gevolgen voor de marktwerking in de zorg.

Toen in 2006 de Zorgverzekeringswet in werking trad, kregen zorgverzekeraars de beschikking over de bestaande ziekenfondsreserves; een bedrag van zo’n 2 miljard euro. Voorwaarde was dat de verzekeraars tien jaar lang geen winstoogmerk zouden hebben. In 2015 werd die termijn met twee jaar verlengd. De nieuwe wet houdt niet alleen de oorspronkelijke ziekenfondsreserves buiten bereik van aandeelhouders. Ook privaatrechtelijk opgebouwde reserves gaan door het wetsvoorstel grotendeels ‘op slot’. Opgeteld is dat maar liefst 8 miljard euro.

Hogere premies, markt op slot
Het grootste probleem van deze wet is dat hij zowel bestaande als nieuwe zorgverzekeraars ernstig beperkt in hun vrijheid om externe financiering op te halen. Zonder vooruitzicht op winst stellen investeerders immers geen geld ter beschikking. Lenen bij een bank is dan het alternatief, maar de onderhandelingspositie van zorgverzekeraars is allerminst sterk. Het gevolg zal zijn dat zorgverzekeraars vooral hun reserves op peil willen houden, met nog hogere premies tot gevolg. Nieuwe toetreders moeten onmogelijk veel eigen kapitaal meenemen. Zo duwt deze wet de zorgverzekeringsmarkt verder op slot. Minister Schippers voorziet nu al onheil: zij verwacht dat de wet tot claims en rechtszaken van zorgverzekeraars leidt.

Los van praktische bezwaren heeft deze initiatiefwet een diepgaander effect: het zorgt voor nog minder vertrouwen. Een belangrijk verbeterpunt op de zorgmarkt is nu al het beperkte onderlinge vertrouwen tussen zorgverleners en zorgverzekeraars. Dit zorgt ervoor dat deze partijen niet efficiënt samenwerken, met als gevolg dat de zorgkosten hoog blijven en de zorg zelf niet substantieel verbetert. Met dit wetsvoorstel geeft de Tweede Kamer aan dat ook zij zorgverzekeraars ook niet vertrouwt.

Terug in de tijd
Zou het wel zo erg zijn als zorgverzekeraars winst uitkeren aan aandeelhouders? Meer vertrouwen in de markt zou op zijn plaats zijn gezien de huidige opzet van ons zorgstelstel. Privaatrechtelijke zorgverzekeraars voeren het uit onder publiekrechtelijke voorwaarden, zoals de acceptatieplicht en het verbod op premiedifferentiatie op basis van zaken als leeftijd of gezondheid. Ook kunnen verzekerden jaarlijks naar een andere zorgverzekeraar overstappen. Zorgverzekeraars die hun winst níet gebruiken om de premies laag te houden, zetten zichzelf al buitenspel: hun verzekerden zullen sneller overstappen naar een concurrent.

Het Nederlandse zorgstelsel is al jarenlang het beste stelsel van Europa, onder meer volgens de internationale Euro Health Consumer Index. Marktwerking is geen bijkomend voordeel, maar een van de pijlers van de Zorgverzekeringswet. Concurrentie tussen zorgverzekeraars en tussen zorgaanbieders zou de zorg kwalitatief beter én goedkoper moeten kunnen maken. Natuurlijk is dat ideaal tot nu toe niet gehaald, maar het zorgstelsel is dan ook nog steeds under construction.

Voor nu is geduld op zijn plaats en moet wet- en regelgeving erop gericht zijn het stelsel te verbeteren. Deze nieuwe wet zet juist de bijl aan de wortel van de marktwerking. Daarmee is het een grote stap terug in de tijd richting het ziekenfonds.