Evenwichtige transitie is geen rekensom maar een samenspel

Dit legde Jochem Dijckmeester uit tijdens het Aon Pensioenevent op de KNVB Campus in Zeist op 4 november 2025. Hij is directeur van de divisie Toezicht Pensioenfondsen van DNB. Hij was de eerste om te beamen dat het de pensioentransitie complex is, maar dat elke partij daar een eigen rol in heeft. “Er is lang gesproken over deze grote, maatschappelijke verandering, maar uiteindelijk komt het werk af op de sector. Als toezichthouder kijken we aan het einde van de rit of alle belangen goed zijn afgewogen en of besluitvorming op een goede manier heeft plaatsgevonden. Die waarborg is nodig om over tien jaar terug te kunnen kijken op een goed verlopen transitie”, aldus Dijckmeester.

‘Op evenwichtigheid heeft niemand mandaat’

De toetsing van evenwichtige belangenafweging door DNB is marginaal. “De Wtp zit vol met open normen en bandbreedtes, en laat dus veel ruimte voor interpretatie. Geen pensioenfonds of werkgever is hetzelfde. Als onderdelen heel zwart-wit zouden zijn vastgeklikt, was dat altijd ergens gaan knellen. One-size-fits-all betekent in de praktijk one-size-fits-no-one. De wet biedt veel ruimte om te kijken wat past bij de populatie en de afspraken. Op het begrip evenwichtigheid heeft niemand mandaat, ook DNB niet. Het is geen rekensom, het vraagt om een afweging van belangen. Het pensioenfonds is in eerste instantie geëquipeerd om die afweging samen met sociale partners te maken. Daar past ons als DNB terughoudendheid. Pas als we zien dat een partij onevenredig nadeel ondervindt, gaan we vragen stellen.”

Waarborg dat vreemde ogen kunnen meekijken

Overigens gaat DNB al in een vroeg stadium van het proces van planvorming in gesprek met pensioenfondsen. “We noemen dat de zij-aan-zij-aanpak. ‘Zijn er al onderwerpen waar we naar kunnen kijken of vragen die we nu al kunnen stellen? We zijn vroegtijdig betrokken, zodat we elkaar aan het eind niet verrassen. Het is van belang om in dat proces al waarborgen in te richten dat vreemde ogen kunnen meekijken. Voor degenen die bij de besluitvorming aan tafel zaten, is wat er is opgeschreven volstrekt logisch. Maar is het ook voor een buitenstaander te begrijpen? Mensen hebben de neiging om niet te onderbouwen maar om te verklaren. Dat is een subtiel verschil. Als we vragen iets te onderbouwen leveren besturen vaak berekeningen aan. Dat is iets anders dan uitleggen waarom iets evenwichtig is. Daar hoort ook bij dat je de effecten opschrijft en hoe je die hebt gewogen. En noteer dat je een bepaald belang wel hebt gezien, maar dat je bewust een andere keuze hebt gemaakt. Dat je een bepaalde afslag wel hebt gezien maar die bewust niet hebt genomen.”

Mensen zijn niet goed in begrijpen van statistiek

Een andere praktijkervaring van Dijckmeester is zijn waarneming dat mensen over het algemeen niet goed zijn in het begrijpen van statistieken. “In gesprekken met deelnemers en andere partijen zijn we heel snel geneigd de mediane pensioenverwachting te gebruiken om uit te leggen wat die regeling inhoudt. Dan zien we in de afweging van belangen een belangrijke dimensie over het hoofd. Het nadeel van de mediaan is namelijk dat dit niet hetzelfde is als waar je verwacht uit te komen. Met de mediaan wordt risico altijd beloond. Hoe meer risico voor jongeren in de regeling, hoe hoger de mediane pensioenverwachting. De keerzijde is dat in slecht weer pensioen lager kan uitvallen. Dat moet je ook vertellen in gesprekken over een faire regeling. Door de stijgende dekkingsgraad voeren sommige partijen de discussie opnieuw, de herverdelingsvraag neemt een andere wending als er meer geld te verdelen is. Dan is het van belang alle scenario’s voldoende te doorleven. Want iets wat stijgt, kan ook dalen. Zeker nu we geopolitiek gezien niet in de meest stabiele wereld leven, moeten we met enige afstand naar het nu kijken.”

Je bent nog niet klaar als de nieuwe regeling ingaat

Dijckmeester had nog een laatste waarschuwing voor zijn gehoor in petto. “Het is niet klaar op het moment dat de nieuwe regeling ingaat. Dan komt ook weer de communicatie voor het meenemen van de deelnemers in je nieuwe stelsel. Leg goed uit hoe de keuze tot stand is gekomen en wat deelnemers kunnen verwachten. Anders zijn we over een jaar of tien een nieuwe transitie aan het organiseren omdat het vertrouwen in het stelsel weg is. Onderschat verder niet de tijd die nu nodig is om de dialoog met stakeholders goed te voeren. Durf af en toe terug te komen op eerder genomen besluiten vanwege voortschrijdend inzicht. En weet dat de uitvoering altijd meer tijd nodig heeft dan je denkt.”

Verbod opleggen is een nucleaire optie

De toetsing door DNB is geen compliancecheck, benadrukte Dijckmeester tot slot: “Dat doen we niet en dat kunnen we ook niet. We hebben uiteindelijk maar één optie en dat is een verbod opleggen. Maar dat is bijna een nucleaire optie. Als we signaleren dat er grote tekortkomingen zijn die grote risico’s kunnen opleveren, dan is er voor het bestuur van het pensioenfonds altijd ruimte om zelf te besluiten om al dan niet op de ingeslagen weg door te gaan. We zien dat er nu wat wantrouwen is ontstaan over het nieuwe stelsel. Het onderwerp is naar mijn persoonlijke mening te lang politiek gebleven. De politiek heeft baat bij politiseren en uitvergroten. Het is ingewikkeld om nu het vertrouwen in het pensioenstelsel op te krikken, dat kost jaren. Dus wat we doen is geen compliancecheck, maar de samenleving moet er wel op kunnen bouwen dat ook DNB vanuit haar rol waarde toevoegt en zorgt voor een beheerst proces.”